Erişilebilirlik ve Evrensel Tasarım Nedir? Erişilebilir mekanlar yaratılabilir mi?

En son güncellendiği tarih: Mar 16


Erişebilirlik en basit tanımıyla belli bir noktaya ulaşabilme kolaylığıdır. Erişilebilirlik,

bireylerin üçüncü bir kişiye ihtiyaç duymadan herhangi bir mekan, hizmet veya ürüne

ulaşabilmeleri ve faydalanabilmeleri, kısaca toplumsal hayata dahil olabilmeleri için yapılı

çevrede ve ulaşım ağlarında alınması gereken tedbir ve erişilebilirliği sağlayan faaliyetleri

kapsar.


İnsan-mekan ilişkilerinin kuvvetli olması erişilebilirliğin yeterince sağlandığı alanlarda öne

çıkmaktadır.. Her insanın toplumda var olabilmesi, bireyin mekana ilişkin aidiyet duygusunun

gelişmiş olması erişilebilir ve herkes için tasarlanmış bir kent modeli ile doğrudan ilişkilidir.

“Herkes için Tasarım” ilkelerine göre düşünülmüş ve tasarlanmış bir çevre bu imkanı

kentlinin kullanımına sunar ve herkese hitap edecek adil bir ortam yaratmış olur.

Erişilebilirlik tüm bireyler için söz konusu hale getirildiğinde evrensel tasarım da o mekan için

sağlanmış olur. Evrensel tasarım, tüm ürünlerin, çevrelerin, bireylerin beceri, durum farkı göz

etmeksizin mekanı herkes tarafından kullanılabilir bir hale getiren ve toplumu

bütünselleştiren pratikler ve tasarımlar bütünüdür. Evrensel tasarım ile birlikte tüm bireyler

hayatın içinde aktif rol oynar. Bu yaklaşım, ürünlerin kolektif tasarımından, mimarlığa ve

kentsel tasarıma hatta karmaşık bilgi teknolojilerine kadar değişen ölçek ve konuları içine

alır. Evrensel tasarım, tüm bireylerin istenilen zamanda istenilen nesneye ve istenilen

mekana erişim düşüncesidir.


Erişilebilirlik konusuna geniş çerçeveden baktığımızda; günlük hayatta kullanılanılan ve

yararlanılan bir ürün, hizmet, yaşama mekanının veya çevrenin toplumda var olan tüm

bireylerin erişimine açık, ulaşılabilir ve kullanılabilir olmasını ifade eder. Açık ve kapalı

kamusal mekanlar ve ulaşım ağları da bu tanımın içine girmektedir. Kentin fiziksel ögeleri göz

önünde bulundurulduğunda kaldırımlarda, yaya geçitlerinde, parklarda, çocuk bahçelerinde,

yapılı çevre ve ulaşım ağlarında erişilebilirliğin herkes için sağlanmış olmasının önemi oldukça

büyüktür.


Erişilebilirlik, dijital mecrada da adından söz ettiren bir konu haline gelmiştir. İnternet/web

sitesi erişilebilirliği; hedef kullanıcının tüm kullanıcı profillerine açık ve herkes tarafından

erişilebilir, anlaşılabilir olacak şekilde tasarlanması ile sağlanmış olur. Dijital erişilebilirlik,

sitenin tüm bireylerin kullanımını kolaylaştıran donanıma ve sistematiğe sahip olmasıyla

eşitsizlikleri giderir ve bilgiye ulaşmayı sağlar.



Türkiye’de Erişilebilirlik


Türkiye, 2008 yılında erişilebilirlik adına atmış olduğu adımla “Fiziksel, ekonomik, kültürel ve

sosyal çevreye; sağlık ve eğitim hizmetlerine, bilgiye özellikle engelli erişiminin tüm hak ve

temel özgürlüklerden yararlanmasının sağlanabilmesi için Birleşmiş Milletler Engelli Hakları

Sözleşmesi çerçevesinde kabul edeceğini açıklamıştır. Bu yolla birlikte engelli bireylerin

haklarının savunulması devlet eliyle sağlanmış ve uluslararası bir sözleşme içerisinde de

güvence altına alınmıştır.


Fiziki çevrenin ulaşılabilir ve yaşanılabilir olması için; proje ve imar planları ile kentsel,

sosyal, teknik altyapı alanlarının, erişilebilirlik mevzuat ve standartları çerçevesinde dikkate

alınarak yapılandırılması zorunludur. Standartlara uygun yapılmamış düzenlemeler, daha

sonra yeniden bir inşaat ve düzenleme gerektirecektir. Eşitlikçi, güvenli, erişilebilir ve

sürdürülebilir kentleri insanlar için tasarlamak ve inşa etmek ilgili kurumların misyonu

olmalıdır.

Melike Kalkan










306 görüntüleme