Please ensure Javascript is enabled for purposes of website accessibility
Bize Ulaşın

Erişilebilir Kent Atölyesi

Erişilebilir Kent Atölyesi / Genel  / Kent İçi Erişilebilirlik

Kent İçi Erişilebilirlik

 Bilimsel çalışmalar uzun yıllar boyunca insan bilimi ve sosyal bilimler metodolojisi üzerinde hakimiyet kurmuştur. 20 yy başlarına kadar süren klasik bilim anlayışı insanı çevresinden bağımsız bir varlık olarak değerlendirirken insan ve doğa bilimleri arasında bir ayrışmaya yol açmıştır. 19 yy sonlarında Darwin’in çalışmalarıyla çevrenin insan üzerine olan etkisini gündeme gelmiş sonrasında kuantum fiziği çalışmaları ve doğanın düzensizleşen yapısından bahseden kaos teorisi ile birlikte doğa bilimlerindeki hakim görüşler sorgulanmaya başlanmış, çevrenin insan üzerindeki etkisi üzerine yeniden kuramsal ve kavramsal çalışmalar gelişmeye başlamıştır. Bu farkındalık çalışması birçok disiplinde kendini göstermiştir. Özellikle sağlık bilimlerinde  hastalık ve engelliliğe olan bakış başlarda insan makinesinde meydana gelen tıbbi bir bozulma olarak açıklanan mekanist bakış açısı iken daha sonra sosyal bilimler metodolojisinin etkisiyle bu bakış açısı değişip disiplinlerarası bir çalışma gerekliliği ortaya çıkmıştır. Zola bu konuda evrensel politikaların izlenmesi konusunda bir anlayış benimsenmesi ve çalışmaların bu çerçevede şekillenmesi gerektiğini savunurken(1989) Günümüzde bu anlayış evrensel tasarım felsefesinin de temelini oluşturmaktadır.

Tarih boyunca engelli bireylerin toplum içinde uzun süreli ayrımcılıklara ve zorluklara maruz kaldıkları bilinmektedir. Geçtiğimiz yüzyıllarda bazı filozofların, devlet yöneticilerinin ve din adamlarının görüş birliği ile engelli bireyler toplumdan izole edilmiş ve yaşam hakları kısıtlanmıştır. Aristo tarafından ortaya atılan Varlıklar Zinciri teorisine göre, canlılar bir hiyerarşik sıralama içindedir ve engelliler bu sıralamanın en altında yer almaktadır. Darwin’in 1859  hayvanlar için öne sürdüğü sağlıklı tür elde etme yöntemlerinin insan ırkını geliştirmek amacıyla da uygulanabileceği şeklinde yorumlayan Sosyal Darwinizm taraftarları engelli bireylerin de böyle bir doğal seleksiyona maruz kalması gerektiğini savunmuşlardır. Bu tartışmaları temel alan ve  Sir Francis Galton tarafından ortaya atılan Öjenik Hareketi, tartışmalı bir toplumsal akım veya toplumsal felsefenin temelini oluşturmaktadır. ABD, Kanada, İsviçre, Danimarka, İsveç ve bazı Batı ülkelerinde engellilere karşı sterilizasyon uygulamalarının 1950’lere kadar devam ettiği bilinmektedir. Tarihsel gelişimi incelendiğinde engelli bireylerin maruz kaldığı zorlukların ve akıl dışı uygulamaların çevrelerindeki yanlış bakış açılarından kaynaklandığı görülmektedir.

Bu süreçte modern bilimin doğuşu  tarihsel kırılma noktası oluşturmaktadır. Engellilik konusunu kavramsallaştırmaya yönelik ilk model  engelliliği tümüyle bedensel bir eksiklik/sapma olarak ele alarak onu telafiye ve tedaviye yönelen tıbbi modeldir. Günümüzde etkisini kısmen yitirmiş olan bu anlayışa 1960’lı yıllarda engelli aktivistler meydan okumuşlar ve sakatlığın yalnız bireysel/bedensel değil, aynı zamanda toplumsal bir durum olduğuna dikkat çeken sosyal modeli ortaya koymuşlardır. Ancak her alanda ve anlamda erişilebilirliğin sağlanmasıyla birlikte, engellilikle ilişkilendirilen olumsuzluklar ortadan kalkabilecektir. Engelli kişinin yaşamakta olduğu toplumda geçerli üretim biçimleri, bilgi üretim süreçleri, kentsel ve mekânsal pratikler sakatlığın nasıl deneyimlendiği üzerinde belirleyicidir. Engelli bireyler için kendine yeterli ve üretken birey olarak yetişmek, mesleki bilgi ve beceriler kazanarak güçlenmek, başkalarına bağımlı olmaktan kurtularak özgürleşme eylemlerinin gerçekleştirilmesi amaçlanmalıdır.

Toplumda her bireyin yaşlanması, kronik hastalıkların yaygınlaşması ve sağlığı tehdit eden risklerin küreselleşmesi gibi demografik ve sosyolojik durumların yol açacağı muhtemel bir engellilik hâli konusunda konusunda insanların risk altında olduğunun farkına varılarak buna yönelik evrensel bir anlayış toplumun her bireyi tarafından benimsenmelidir.insan ömrünün uzamasının doğal bir sonucu olarak bireyler performans ve yeteneklerinin değiştiği uzun bir yaşlılık dönemi geçirebilmektedir. Yaşam sürecinin değişik aşamalarında gereksinimlerin de farklılaştığı düşünüldüğünde, tasarımda kullanıcı boyutunun çok yönlü olarak düşünülmesinin gerekliliği görülmektedir. Çevrenin ve çeşitli ürünlerin, eşit olanaklarla her türlü birey tarafından kullanılabilirliğinin sağlanması yönünde bir yaklaşım olan  Evrensel tasarım felsefesi, her türlü kentsel müdahalede kentteki tüm bireylerin kapsanması ve toplumun aktif üyeleri olmaları gereğini vurgulamaktadır. 

 Evrensel Tasarım felsefesinin bir yansıması olan erişilebilirlik kavramının tüm toplum için farklı anlamlar içeren geniş bir kapsamı bulunmaktadır. Erişilebilirlik, herhangi bir ürünün, servisin, hizmetin, teknolojinin ya da ortamın engelliler ve yaşlılar dâhil olmak üzere herkes tarafından ulaşılabilir ve kullanılabilir olmasını ifade etmektedir. Toplumda yaşayan herkes, tüm mekânlara erişebilmek ve onu kullanabilmek hakkına sahiptir. Oysa özellikle Türkiye’de kentsel mekânlarda görülen fiziki engeller ve toplumun konu hakkındaki farkındalığının eksikliği bireylerin yaşamını zorlaştırmaktadır.

.

Anahtar Kelimeler: Erişilebilirlik, Evrensel Tasarım, Sosyal Model, Tıbbi Model ,Öjenik Hareket, Sosyal ve Politik Engellilik Modeli, Ötekileştirme, Sosyal Eşitlik

Referanslar

  • Uslu, Aysel & Gunes, Meltem. (2018). Engelsiz Kentler- “Herkes İçin Erişilebilir Kentler”. 2. 30-36. 
  • Doç, Yrd, and İlknur Meşe. 2014. “Engelliliği Açıklayan Sosyal Model Nedir ?” : 79–92.
  • ENGELLİLİK ve AYRIMCILIK : EĞİTİMCİLER İÇİN TEMEL METİNLER ve ÖRNEK DERSLER.
  • “ÖZÜRLÜLÜĞÜN DÜNÜ, BUGÜNÜ VE YARINI.” https://www.engelsizerisim.com/detay/ozurlulugun-dunu-bugunu-ve-yarini/ (September 9, 2020).
  • “» The Politics Of The Disability Rights Movement.” https://zcomm.org/znetarticle/the-politics-of-the-disability-rights-movement-by-ravi-malhotra/ (September 9, 2020).
  • “Engelliler Tarihi.” https://www.engelsizerisim.com/detay/engelliler-tarihi/ (September 9, 2020).
  • “Sosyal Bilimler | Kayda Değer Akademik Metinler.” https://www.sosyalbilimler.org/engellilik-ve-ayrimcilik-sakatligin-tarihsel-insasi/ (September 9, 2020).
admin

No Comments

Post a Comment